Orta Asya’da ABD, Rusya ve Çin Stratejik Denge Arayışları

0
524

Ainur Nogayeva tarafından kaleme alınan eser, küresel güçler ABD, Rusya ve Çin’in, önemi giderek artan Orta Asya bölgesi ile ilgili stratejilerini derinlemesine ele almaktadır. Bölgede bu üç ülkenin kendi aralarında ve diğer bölge ülkeleri ile aralarındaki stratejik dengeleri ayrıntılı bir biçimde ele alan yazar, neo-realist bir bakış açısıyla meseleleri değerlendirmiş ve ülkelerin dış ve iç siyasetlerindeki pratiklerini, neo-realizmin kuramsal kalıplarıyla açıklamıştır. Ayrıca yazarın Kazak asıllı olması da, bölgeyi daha yakından tanıyor olmasına ve kaynaklara rahat ve hızlı bir şekilde ulaşmasını sağlamış ve esere farklı bir değer katmıştır. Bu noktada, yerel akademisyenler ve politikacıların görüşlerinin de eserde sıkça yer alması eserin akademik derinliğini arttırmıştır.
Çin’le alakalı bugüne kadar yazılmış Türkçe kaynakların çoğu İngilizce’den çeviridir. Özellikle güncel bilgilerin çoğu Türkçe’ye İngilizce üzerinden geçmektedir. Çin dış politikasını akademik manada ele alan Rusça eserlerden faydalanıyor olması sebebiyle “Orta Asya’da ABD, Rusya ve Çin”, araştırmacılara farklı bir pencereden Çin’i tanıma imkanı sunmakta hem de Çin ile ilgili farklı kaynaklardan faydalanmayı mümkün kılmaktadır. Bu da eseri benzerlerinden farklı kılan en önemli özelliğidir.

Arka Kapak

Orta Asya Soğuk Savaş sonrası ilk dönemde daha çok alternatif enerji kaynağı ve büyük güçlerin çekişmesi açısından önem taşırken, 2000’lerde bölge jeopolitiğini doğrudan etkileyen bazı gelişmeler yaşandı. Bunlardan en önemlisi kuşkusuz 11 Eylül olayları ve arkasından Afganistan’ın işgaliyle birlikte Bush yönetiminin ilan ettiği “teröre karşı global savaş” çerçevesinde ABD’nin bölgeye yönelik yeni bir hamlesinin söz konusu olmasıydı. İkinci olarak, Rusya’nın bu dönemde gücünü toparlayarak bölgede üzerindeki nüfuzunu arttırmaya başlaması, üçüncüsü ise Çin’in Orta Asya Politiği’ne belirgin bir şekilde dâhil olmasıydı. Bölge içi ve dışı bu güçlerin Orta Asya’ya yönelik politikalarının temellerini ve seyrini tam olarak bilmeden bölgedeki gelişmeleri anlamak kolay olmayacaktır.
Ainur Nogayeva’nın bu kitabı Soğuk Savaş sonrası dönemde dünya siyasetinin jeopolitik bir bölgesi olarak ortaya çıkan Orta Asya konusuna analitik bir çalışma olarak dikkat çekmektedir. Kitap, öncelikle bölgeye yönelik bu jeopolitik dönüşümü, Türkiye’de bilinen ama kuramsal olarak daha az işlenen neo-realist perspektifle açıklamaktadır. Kitap neo-realizm tartışmalarını gayet iyi bir şekilde özetlemekte ve bunların yetkin bir şekilde bölge siyasetine uyarlamaktadır. Bu bağlamda kuramsal bir çerçevenin küresel/bölgesel siyasete uyarlanması gibi bir zorluğu aşmış görünmektedir.
Yazarın kazak asıllı olması ve bu sebeple Orta Asya ile ilgili gelişmelere hakim olması kitabı muadillerinden farklılaştırmakta, önemini arttırmaktadır. Buradaki gelişmelere bölge dışından değil, içinden bakabilmesi gibi bir avantajın yabancı literatür ile desteklenmesi çalışmanın akademik ve analitik derinliğini arttırmaktadır. Kitap yalnızca Orta Asya uzmanlarının değil ABD, Rusya, Çin gibi küresel siyasette ağırlıklarını hissettiren ve artan bir şekilde jeopolitik alanlarda mücadele yürütmeye başlayan güçlerin dış politikalarını ve jeopolitik hamlelerini anlamak için de önemli bir açılım sağlamaktadır.

Prof.Dr. İlhan UZGEL

“Orta Asya’da ABD, Rusya ve Çin Stratejik Denge Arayışları” Özet Çalışması İçin Tıklayınız